Гэта была дамоўленасць заключаная ўрадам Польскай Народнай Рэспублікі са страйкуючымі рабочымі ў жніўні 1980-аг года. Пагадненні сталі пачаткам польскага шляху да дэмакратыі ды выхаду з абшару савецкай дамінацыі.
Права на стварэнне свабодных прафсаюзаў было першым з 21 патрабавання, прад'яўленага страйкоўцамі камуністычным уладам. Пратэстоўцы заявілі тады ўладам, што дзейнасць афіцыйных прафсаюзаў не апраўдала надзей і чаканняў працоўных, і таму было прызнана мэтазгодным стварэнне новых самакіраваных прафсаюзаў, якія б сапраўды прадстаўлялі працоўны клас. Менавіта на падставе гэтага пункта быў створаны незалежны прафсаюз «Салідарнасць», які камуністычныя ўлады тагачаснай Польшчы былі вымушаныя зарэгістраваць.
Сёння дзве дэкларацыі з пералікам патрабаванняў Забастовачнага камітэта з'яўляюцца найважнейшым экспанатам пастаяннай экспазіцыі ў Еўрапейскім цэнтры салідарнасці. Месцам падпісання гэтых патрабаванняў была Зала аховы здароўя і бяспекі суднаверфі, якую палякі ўвесь час наведваюць.
— Я сама з Сілезіі і памятаю, як мы сачылі за тымі падзеямі па тэлебачанні. Моцна перажывала ўся краіна. Цяпер тыя ўспаміны вярнуліся, трэба будзе дома спакойна ўсё пераасэнсаваць. Я ўпершыню прыйшла ў гэты музей.
— Гэта не першы раз для мяне, цяпер прасцей. Але ўпершыню я перажыў моцныя пачуцці ад побыту ў гістарычным месцы, дзе здарылася шмат важнага для нашай свабоды.
— У жывую, калі можна дакрануцца і памацаць, атрымоўваеш больш глыбокія перажыванні. Як бы нешта перахапіла дух.
Усяго ў Гданьску запланавана каля 40 мерапрыемстваў з нагоды юбілею, але памятныя ўрачыстасці праходзяць не толькі ў Гданьску. Ольштын таксама адзначае 45-ю гадавіну Жнівеньскіх пагадненняў і заснавання «Салідарнасці» — найбуйнейшага прафсаюза ў Польшчы. Сённяўняя ўрачыстасць пачалася імшай у парафіі Найсвяцейшага Сэрца Ісуса, якую правёў мітрапаліт Варшаўскі, арцыбіскуп Юзаф Гужынскі. Затым удзельнікі ўсклалі кветкі да помніка Незалежнага прафсаюза «Салідарнасць». Кшыштаф Кшыжаняк, намеснік старшыні Вармінска-Мазурскага прафсаюза «Салідарнасць», падкрэсліў ролю прафсаюза ў барацьбе за свабоду Польшчы:
— Важнай задачай для нас з'яўляецца захаванне памяці пачаткаў «Салідарнасці» і падпісанне Жнівенскіх пагадненняў. «Салідарнасць» і масавыя пратэсты змянілі гісторыю Польшчы. Моцна дапамог таксама Папа Рымскі св. Ян Пава ІІ, які казаў пра важнасць свабоды.
У мерапрыемстве таксама прыняла ўдзел актывістка апазіцыі Ганна Нішчак, якая дзейнічала ў 1980-х гадах.
— Мяне пасадзілі на тры гаду ў турму ў тыя часы. Гэта быў вельмі непрыемны момант, але гэта быў час выпрабаванняў. Я пабачыла, хто кім быў насамрэч. Таму той час для мяне быў цяжкім, але я атрымала вялікую дапамогу ад людзей. Я зведала сапраўдную салідарнасць, што рэкампенсавала мне ўсе цяжкасці.
У сваю чаргу ва Уроцлаве святкаванне 45-й гадавіны ніжнесілезскай «Салідарнасці» пачалося з цырымоніі ўшанавання легендарнага мясцовага прафсаюнага актывіста Пётра Беднажа. Яго імем цяпер названы трамвай. На цырымоніі прысутнічаў першы старшыня прафсаюза «Салідарнасць» ва Уроцлаве Ежы Пёркоўскі.
— Гэта быў выдатны чалавек. Да яго прыходзіла мноства людзей, бо ён быў адкрытай душы чалавек, да ўсіх ставіўся так, як да сябе. Трэба пра яго памятаць.
Дадзенае мерапрыемства стала часткай праекта, прысвечанага ўшанаванню памяці выдатных жыхароў Уроцлава шляхам надання імёнаў грамадскаму транспарту, кажа кіраўнік Гістарычнага цэнтра «Заездня» Анджэй Еры, які патлумачыў выбар актывіста «Салідарнасці».
— Ён быў легендай Уроцлаўскай Салідарнасці, падполля, вельмі мужны чалавек, які адыграў вельмі важную ролю ў нашым змаганні.
Важнай асаблівасцю Польшчы ёсць той факт, што праз 45 гадоў пасля заснавання руху «Салідарнасць» лідары тагачаснай антыкамуністычнай апазіцыі ўсё яшчэ знаходзяцца ва ўладзе і цяпер яны кіруюць краінай, на гэта звярнуў увагу кіраўнік Еўрапейскага цэнтра салідарнасці Базыль Керскі ў інтэрв'ю «Польскаму радыё Гданьск».
— Сёння ў парламенце больш за 60% галасоў маюць партыі з каранямі з Руху «Салідарнасці». На жаль, яны доўгія гады жорстка змагаюцца з сабой за інтэрпрэтацыю тых падзей, за меркаванне людзей. У гэтым польская спецыфіка. Няма больш краіны ў Еўропе, дзе б пасля 45 гадоў гістарычныя постаці ды гістарычны рух надалей адыгрываў бы такую важную ролю.
Гісторыкі зазначаюць цяпер, што без Руху «Салідарнасці» не было б цяпер свабоднай і дэмакратычнай Польшчы. Асноўныя ўрачыстасці з нагоды 45-й гадавіны падпісання жнівеньскіх пагадненняў адбудуцца па ўсё краіне 31-га жніўня. Сімвалічным пачаткам стане адкрыццё гістарычнай брамы № 2 Гданьскай суднаверфі, дзе пачаліся страйкі ды нарадзілася «Салідарнасць».
Юры Ліхтаровіч